Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας

Αγορά Ηλεκτρισμού

Ιστορικό και Τρέχουσα Κατάσταση Αγοράς

Μέχρι το 2004, η ΑΗΚ ήταν υπεύθυνη για όλες τις δραστηριότητες της αγοράς ηλεκτρισμού, δηλαδή την παραγωγή, μεταφορά, διανομή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο. Το πρώτο βήμα προς την απελευθέρωση της αγοράς έγινε τον Μάιο του 2004, όταν άνοιξε ο ανταγωνισμός στην αγορά ηλεκτρισμού της Κύπρου, δίνοντας στους μεγάλους καταναλωτές (επιλέξιμους καταναλωτές) τη δυνατότητα να επιλέγουν τον Προμηθευτή Ηλεκτρισμού τους. Η απελευθέρωση της αγοράς συνεχίστηκε σταδιακά μέχρι τον Ιανουάριο του 2014, όταν όλοι οι πελάτες ηλεκτρισμού μπορούσαν πλέον ελεύθερα να επιλέξουν τον Προμηθευτή τους.

Η ΑΗΚ λειτουργεί τόσο στον ανταγωνιστικό όσο και στον μη ανταγωνιστικό (μονοπωλιακό) τομέα της αγοράς ηλεκτρισμού. Στον μη ανταγωνιστικό τομέα, η ΑΗΚ είναι ο Ιδιοκτήτης του Συστήματος Μεταφοράς και ο Ιδιοκτήτης και Διαχειριστής του Συστήματος Διανομής. Στον ανταγωνιστικό τομέα, η ΑΗΚ δραστηριοποιείται στην Παραγωγή και την Προμήθεια.

Όσον αφορά την Παραγωγή, η ΑΗΚ είναι επί του παρόντος ο μοναδικός συμβατικός παραγωγός στο νησί, καλύπτοντας περίπου το 75% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Το υπόλοιπο 25% παράγεται από ανεξάρτητους παραγωγούς ΑΠΕ, μικρούς αυτοπαραγωγούς και σχέδια συμψηφισμού (net metering). Παρόλο που η ΡΑΕΚ (Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου) έχει εκδώσει αρκετές άδειες για Ανεξάρτητους Παραγωγούς Ηλεκτρικής Ενέργειας για την κατασκευή και λειτουργία συμβατικών μονάδων, καμία δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί.

Στον τομέα της Προμήθειας, η ΡΑΕΚ έχει εκδώσει άδειες σε νέους προμηθευτές. Η ΑΗΚ Προμήθεια διατηρεί δεσπόζουσα θέση στην αγορά (επί του παρόντος με μερίδιο 90%), και γι’ αυτό οι τιμές λιανικής είναι ρυθμιζόμενες. Η ΑΗΚ Προμήθεια δεν επιτρέπεται να συνάπτει Συμβάσεις Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας με Ανεξάρτητους Προμηθευτές Ηλεκτρικής Ενέργειας, ωστόσο η παραγωγή από ΑΠΕ που υπάγεται στα κρατικά Σχέδια Επιχορήγησης αγοράζεται σε ρυθμιζόμενη τιμή μέχρι τη λήξη της συμβατικής περιόδου με το Ταμείο ΑΠΕ και Εξοικονόμησης Ενέργειας της Κυβέρνησης.

Το Νέο Μοντέλο Ανταγωνιστικής Αγοράς

Μετά την εναρμόνιση της κυπριακής νομοθεσίας για τον ηλεκτρισμό με την Οδηγία 2009/72/ΕΚ, η ΡΑΕΚ και το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας (ΥΕΕΒ) αποφάσισαν σημαντικές αλλαγές στην αγορά ηλεκτρισμού. Η τρέχουσα κατάσταση της αγοράς έχει τροποποιηθεί με την εισαγωγή και την επικείμενη λειτουργία του νέου Μοντέλου Χονδρικής Αγοράς Ηλεκτρισμού, μαζί με τους αντίστοιχους Κανόνες Συναλλαγών και Εκκαθάρισης που διευκολύνουν τη λειτουργία του.

Συγκεκριμένα, με τη Ρυθμιστική Απόφαση 01/2015 με τίτλο «Οι νέες ρυθμίσεις για την αγορά ηλεκτρισμού στην Κύπρο», η ΡΑΕΚ υιοθέτησε την αρχιτεκτονική αγοράς τύπου Net-Pool ως το νέο Μοντέλο Αγοράς. Ο στόχος του νέου σχεδιασμού είναι η προώθηση του ανταγωνισμού στους τομείς της παραγωγής και της προμήθειας, καθώς και η ενίσχυση της συμμετοχής των ΑΠΕ με βάση την αγορά. Με την ίδια απόφαση, η ΡΑΕΚ όρισε τον Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) ως Διαχειριστή Αγοράς με την ευθύνη για την υλοποίηση της νέας αγοράς.

Σύμφωνα με το νέο Μοντέλο, η αγορά θα βασίζεται σε έναν συνδυασμό τριών αγορών χονδρικής:

• Αγορά Προθεσμιακών Συμβολαίων (Forward Market), που περιλαμβάνει διμερείς και εξωχρηματιστηριακές (OTC) συμβάσεις
• Προ-Ημερήσια αγορά (Day Ahead Market – DAM)
• Αγορά Εξισορρόπησης σε Πραγματικό Χρόνο – ΑΕΠΧ (Real-Time Balancing Market – RTBM)

Η RTBM περιλαμβάνει δύο διαδικασίες: την Ολοκληρωμένη Διαδικασία Προγραμματισμού (ISP) και την Αγορά Πραγματικού Χρόνου. Σε μεταγενέστερο στάδιο, μπορεί να εισαχθεί και Ενδοημερήσια Αγορά (Intra-Day Market), ανάλογα με τις ανάγκες και την εξέλιξη της Αγοράς.

Στην DAM, κάθε δεσμευμένη μονάδα παραγωγής λαμβάνει την Οριακή Τιμή Συστήματος (SMP) για κάθε ημίωρο, η οποία καθορίζεται από τη προσφορά της πιο ακριβής μονάδας παραγωγής που λειτουργεί εκείνη την περίοδο. Επιβάλλονται χρεώσεις ανισορροπίας σε ημιωριαία βάση τόσο στους Παραγωγούς όσο και στους Προμηθευτές.

Αυτή η δομή αγοράς είναι συμβατή με το Target Model της ΕΕ, το οποίο στοχεύει στην ενοποίηση και εναρμόνιση των χονδρικών αγορών στην ΕΕ μέσα από την καθιέρωση κοινών κανόνων.

Στο πλαίσιο του νέου Μοντέλου, όλοι οι Παραγωγοί (ΑΗΚ Παραγωγή, άλλοι συμβατικοί ή ΑΠΕ) μπορούν να πουλήσουν την παραγωγή τους στην Αγορά Προθεσμιακών Συμβολαίων σε Προμηθευτές, σε προκαθορισμένες τιμές μέσω διμερών συμβολαίων. Η παραγωγή που δεν πωλείται σε αυτή την Αγορά πρέπει να προσφέρεται στην ΠΗΑ και, στο μέλλον, και στην Ενδοημερήσια Αγορά (αν ενεργοποιηθεί).
Η παροχή Επικουρικών Υπηρεσιών αποτελεί ξεχωριστή αγορά από τις τρεις αγορές χονδρικής και βασίζεται σε προσφορές δυναμικότητας από επιλέξιμους Παραγωγούς.

Ως δεσπόζων συμμετέχων στην αγορά, η ΑΗΚ Παραγωγή υποχρεούται να πωλεί την παραγωγή της σε όλους τους Προμηθευτές και/ή Παραγωγούς:

(α) στην Αγορά Προθεσμιακών Συμβολαίων στη ρυθμιζόμενη χονδρική τιμή Δ-Χ, και/ή
(β) μέσω της ΠΗΑ με διαδικασία προσφορών εντός καθορισμένου ρυθμιζόμενου εύρους τιμών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τις Ρυθμιστικές Αποφάσεις 02/2015 και 01/2021 σχετικά με τη ρυθμιζόμενη μεθοδολογία τιμολόγησης, η Δ-Χ θα καθορίζεται έτσι ώστε η ΑΗΚ Παραγωγή να ανακτά τα απαιτούμενα έσοδα, αφού αφαιρεθούν τα εκτιμώμενα καθαρά έσοδα από τη ΠΗΑ, την ΑΕΠΧ και την παροχή Υποστηρικτικών Υπηρεσιών.
Επιπλέον, η T-W θα αποτελέσει τη βάση για τον καθορισμό των ρυθμιζόμενων προϊόντων ενέργειας που θα μπορεί η ΑΗΚ Παραγωγή να προσφέρει σε Προμηθευτές και άλλους Παραγωγούς μέσω της Προσθεσμιακής αγοράς. Συνεπώς, η μεθοδολογία που χρησιμοποιεί σήμερα η ΑΗΚ Παραγωγή για τον υπολογισμό της Δ-Χ θα πρέπει να επικαιροποιηθεί ώστε να αντανακλά τις αλλαγές του νέου Μοντέλου Αγοράς.

Η έναρξη εμπορικής λειτουργίας της Αγοράς έλαβε χώρα την 1η Οκτωβρίου 2025.